Najbardziej charakterystycznym rodzajem przemysłu, który jednocześnie jest symbolem województwa śląskiego, jest jego przemysł wydobywczy związany z górnictwem węgla kamiennego. To właśnie wydobycie węgla kamiennego we wschodniej i południowej części województwa w dużym stopniu przyczyniło się do industrializacji Górnego Śląska. Tradycyjnie gdy mówi się o węglu na Śląsku, to w kontekście Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego jednakże spory pokłady węgla znajdują się także na południu, w okolicach Jastrzębia-Zdroju oraz Rybnika.
Górnictwo węgla kamiennego na trwałe wrosło w tradycję Śląska. Szyby kopalniane już na trwałe wpisały się w krajobraz miast i miasteczek na Śląsku, a galowy strój górnika był powodem do dumy. Przez wiele lat trwania PRL-u, to górnictwo było jednym z najważniejszych kół zamachowych polskiej gospodarki. Eksport węgla kamiennego był jednym z bardziej znaczących źródeł pozyskiwania dewiz. W Polsce Ludowej górnicy byli najbardziej elitarną grupą robotniczą. Górnicy mieli zapewnione lepsze racje żywnościowe oraz posiadali dostęp do specjalnych sklepów, które były niedostępne dla innych zawodów.
Jednakże w ciągu ostatnich 30 lat mamy do czynienia ze schyłkiem górnictwa węgla kamiennego w Polsce. Od początku PRL złe zarządzanie utrwaliło fatalne standardy organizowania czasu i przyczyniło się do nadania nadmiernych przywilejów, które w dobie transformacji ustrojowej musiały zostać brutalnie zweryfikowane. W ostatnich latach stale obserwowany jest proces zamykania kolejnych kopalni bez względu na ich rentowność czy rodzaj wydobywanego węgla. W Wielkiej Brytanii, gdy likwidowano kopalnie w latach 80 robiono to w bardziej przemyślany sposób, a same kopalnie w każdej chwili mogą zostać przywrócone. Kolejne programy restrukturyzacji górnictwa przeprowadzane przez rządy III RP jeszcze bardziej tylko pogarszają sytuację.